Skrajności w dwubiegunowości

Uwarunkowanie

   Populacja tego kraju- może nie w całości lecz jej znaczna większość- słysząc o chorobach psychicznych przeraża się, zmienia temat, bagatelizuje problem. Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że wiele czynników może składać się na ich powstanie lub ujawnienie.       Troskliwi rodzice zaprzeczają temu, że ich dziecko może być chore, skoro przecież zawsze myśleli, że jest inaczej. Nie jesteśmy jasnowidzami, nie możemy wchodzić innym do głowy, nie możemy też ocenić stuprocentowo jak ktoś czuje się w danym momencie. W obecnych czasach również popularnym stało się oskarżanie innych o bycie “psychicznym’ z powodu zachowania się niekonwencjonalnie do danej sytuacji, inaczej niż byśmy podejrzewali. Tak samo jak to, że nastolatki potrafią stwierdzić same sobie zaburzenie psychiczne- a dlaczego? A dlatego, że opiekunowie prawni nie zapewniają dziecku dostępu do należytej opieki psychicznej, przekonując swoje dziecko, że wszystko z nim w porządku, ponieważ tego co jest źle w głowie nie widać, że ich problemy są wymyślone, wyolbrzymione. 

   Częstość występowania choroby afektywnej dwubiegunowej typu I i II szacuje się na około 2%, natomiast rozpowszechnienie wszystkich zaburzeń należących do spektrum tej choroby sięga 6–11% populacji. Ta przypadłość dotyka zarówno często kobiety, jak i mężczyźni. Choruje na nią ponad 30 milionów ludzi na całym świecie, schorzenie to mieści się w pierwszej dwudziestce najpoważniejszych przyczyn niepełnosprawności

Zaburzenie nastroju

Jedną z ciężkich do stwierdzenia jest właśnie zaburzenie afektywne dwubiegunowe, inaczej choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD). Częstotliwość i forma epizodów zależy w dużej mierze od indywidualnego przypadku. Dzieli się ona na dwa typy:

  • typ I, w którym występują depresje i manie,
  • typ II, składający się z okresów depresji i hipomanii, czyli manii o mniejszym nasileniu.

Wyróżnia się również potypy:

  • typu III – nawracające epizody depresji, stany maniakalne czy hipomaniakalne wywoływane są zbyt silnym działaniem leków przeciwdepresyjnych,
  • typ III i półmania lub hipomania – są następstwem nadużycia alkoholu lub innych substancji,
  • choroba afektywna sezonowa – epizody depresji występują w miesiącach jesienno-zimowych, a epizody manii lub hipomanii w okresie wiosenno-letnim,
  • cyklotymia – jest przewlekłym stanem, depresja chroniczna występuje na przemian ze stanami hipomanii,
  • „miękkie” spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej – nie rozpoznaje się epizodów manii lub hipomanii, ale u pacjenta obserwuje się pewne cechy dwubiegunowości występujące w odpowiedniej konfiguracji, liczbie i nasileniu,
  • mania jednobiegunowa – rzadka postać choroby afektywnej dwubiegunowej, w przebiegu której występują wyłącznie nawracające stany maniakalne lub hipomaniakalne bez epizodów depresyjnych.

Przyczyny i rozwój

Choroba ta przysparza wiele trudności diagnostycznych, dlatego nie udało się jeszcze zidentyfikować pojedynczej przyczyny choroby dwubiegunowej, uważa się jednak, że za wywołanie zmian chemicznych w mózgu odpowiedzialne są interakcje różnych czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Na jej przebieg i rokowanie kluczowy wpływ mają wczesne rozpoznanie, a także jak najwcześniejsze wdrożenie i systematyczne stosowanie właściwego leczenia specjalistycznego. Skuteczna terapia jest jak najbardziej możliwa, ale jej warunkiem koniecznym jest pozytywna współpraca pacjenta z lekarzem czyli odpowiednia farmakoterapia, oraz stosowanie się pacjenta do zaleceń psychiatry bądź psychologa. 

  1. Czynniki biologiczne (genetyczne, zaburzenie równowagi neuroprzekaźników w mózgu, towarzyszące choroby somatyczne – np. niedoczynność tarczycy)

Istotne znaczenie przypisuje się także genetycznemu podłożu choroby. Na jego rolę w powstawaniu choroby wskazuje m.in. zwiększone ryzyko zachorowania na chorobę afektywną dwubiegunową w rodzinach, w których rozpoznano ją u jednego lub dwojga rodziców. W przypadku choroby u obojga rodziców ryzyko to wynosi 75%.

Należy podkreślić, że samo podłoże genetyczne nie warunkuje rozwoju tej choroby, a jedynie, gdy dojdzie do współdziałania innych następnie wymienionych czynników

  1. Czynniki psychologiczne, społeczne i środowiskowe które mają wielki wpływ na początek oraz przebieg choroby. Mogą wyzwalać, nasilać lub złagodzić jej przebieg. 

 Stresujące wydarzenia życiowe na każdego człowieka wywierają różne reakcje podporządkowane temu w jaki sposób się wychowaliśmy. Do alarmowych sytuacji w przypadku tego zaburzenia, które zwiększają ryzyko wystąpienia pierwszego lub kolejnego epizodu choroby są na przykład:

  •  poważne choroby
  •  śmierć lub utrata bliskiej osoby
  • utrata pracy
  • migracja
  • poród

   Z kolei inne czynniki psychospołeczne mogą wpływać dość korzystnie na przebieg choroby, na przykład satysfakcjonujące relacje z bliskimi osobami. Warto jednak pamiętać, że osoba zaburzona nie zawsze jest sobą i w momentach podwyższonego lęku lub stresu może ujawniać się ta jej “gorsza” strona, z którą sam chory nie potrafi sobie poradzić. Zamiast oceniać należałoby wtedy wesprzeć. 

   Bardzo istotnym czynnikiem środowiskowym, mającym wielki wpływ na stabilność nastroju u osoby cierpiącej na chorobę afektywną dwubiegunową, jest uregulowany oraz właściwy rytm dnia i nocy czyli regularne zasypianie oraz wstawanie, unikanie bezsennych nocy i nadmiernej aktywności w godzinach wieczornych, umiarkowana aktywność fizyczna i odpoczynek w ciągu dnia, trzymanie się ustalonej rutyny. Więc oczywistym faktem jest to, że nadużywanie alkoholu oraz narkotyków, ciągły stres i napięcie będzie wpływać niekorzystnie na stan chorego. 

Między występowaniem poszczególnych faz następuje remisja czyli okres schorzenia, który charakteryzuje stanem, w którym pacjent jest wolny od objawów, bądź są one nasilone w znacznie mniejszym stopniu niż dotychczas.

Objawy 

W zależności od tego jaki występuje w danym momencie epizod, takie można wyszczególnić objawy. W fazie depresji pacjent jest przygaszony, apatyczny, odczuwa smutek. Traci zainteresowanie sprawami, które dawniej go zajmowały czy sprawiały przyjemność.

  • senność i zmęczenie, 
  • poczucie utraty chęci życiowej,
  • obniżony nastrój,
  • trudności w rozpoczynaniu czy podejmowaniu prostych decyzji czy codziennych działań,
  • znaczne spowolnienie tempa myślenia i wypowiedzi,
  • zaburzenie koncentracji i uwagi,
  • zaburzenia pamięci,
  • obniżone libido,
  • poczucie winy i beznadziei, 
  • zaniżona samoocena, 
  • przygnębienie,
  • zmniejszony apetyt
  • tendencja do drażliwości i łatwość popadania w irytację
  • myśli autodestrukcyjne, samobójcze

W fazie maniakalnej pacjent czuje się jakby był niepowstrzymany i nieograniczony w swoich czynach, ma mnóstwo energii, wyczuwa euforię oraz szybkie zmienne myśli, które stają się chaotyczne, często nielogiczne. Jego wypowiedzi mogą stać się wtedy niezrozumiałe, a działania impulsywne, gwałtowne, podejmowane bez zastanowienia i refleksji nad konsekwencjami. W tej fazie chory dąży przede wszystkim do zaspokojenia własnych indywidualnych potrzeb.

  • euforia
  • zwiększone libido
  • brak zmęczenia i apetytu 
  • nadpobudliwość
  • od nadmiernego szczęścia do drażliwości, agresji 
  • silne poczucie wiary w siebie
  • podwyższona samoocena
  • bezmyślne wydawanie pieniędzy 
  • brak hamulców w relacjach interpersonalnych
  • tendencja do dominacji
  • optymizm

W fazie hipomanii mogą występować powyższe objawy, jednak w mniej nasilonym stopniu. Wyróżnia się nieco podwyższony nastrój, mniejszą potrzebę snu oraz skłonność do podejmowania lekkomyślnych i ryzykownych działań, przy czym mimo wszystko zachowuje krytycyzm i zdolność kontroli swoich zachowań. Pacjenci często podejmują się co rusz nowych projektów i działań, których z reguły nie kończą. Często również bywa tak, że osoby z bliskiego otoczenia pacjenta nie traktują tego stanu jako stanu patologicznego. Mylnie uważają, że jest to forma „nadrabiania zaległości” po wcześniejszej depresji lub efektem przemiany, jaka dokonuje się w pacjencie. Zachowania hipomaniakalne mogą ponadto spotkać się z akceptacją ze strony otoczenia, gdyż takie osoby mogą wydawać się bardziej atrakcyjne towarzysko.


Natomiast epizod mieszany charakteryzuje się naprzemiennymi objawami depresji i manii zmieniającymi się bardzo szybko kilka razy w ciągu tygodnia lub nawet jednego dnia. Stany radości przeplatają się z beznadziejnością. Takie sytuacje wymagają szczególnej obserwacji lekarskiej, ponieważ może dojść do targania się na życie osoby chorej. 

Rozpoznanie

   Chorobę afektywną dwubiegunową rozpoznaje się, kiedy wystąpią co najmniej dwa nawroty choroby, w tym co najmniej jeden epizod manii lub hipomanii. Może to być jeden lub kilka epizodów manii, hipomanii lub epizodów mieszanych rozdzielonych jednym lub kilkoma epizodami depresji. O epizodzie mieszanym mówimy wtedy, gdy w tym samym czasie u pacjenta występują objawy depresyjne i maniakalne/hipomaniakalne.

   Obecnie coraz częściej w diagnostyce psychiatrycznej zwraca się uwagę na tzw. cechy dwubiegunowości czyli wiele różnych objawów, indywidualnych zachowań, cech temperamentu danego pacjenta, które – występując w określonym zestawieniu czy ilości – mogą sugerować obecność różnych podtypów choroby afektywnej dwubiegunowej lub też wskazywać na ryzyko jej rozwoju w przyszłości. Lekarz psychiatra powinien pytać o te cechy w trakcie wizyt diagnostycznych i kontrolnych, a odpowiedzi pacjenta na te stwierdzenia można także odnieść do czasu ich występowania i trwania, reakcji innych osób, wpływu na różne aspekty życia rodzinnego, społecznego, zawodowego i wypoczynku.

Zaburzenie nastroju u dzieci

Dzieci nie zawsze wykazują te same objawy choroby afektywnej dwubiegunowej, co dorośli. Ich nastroje i zachowania mogą również nie odpowiadać procedurom stosowanym przez lekarzy do diagnozowania zaburzenia u dorosłych. Dlatego zdiagnozowanie tej choroby u dzieci jest kontrowersyjne. 

Tak jak dorośli, dzieci z chorobą afektywną dwubiegunową doświadczają epizodów podwyższonego nastroju. W momentach epizodu maniakalnego mogą wydawać się bardzo szczęśliwe i wykazywać oznaki nadpobudliwości:

  • nieracjonalne zachowania,
  • ryzykowne zachowania,
  • ciągłe uczucie szczęścia,
  • mówienie szybko i nagłe zmieniające się tematy,
  • problemy ze skupieniem się lub koncentracją,
  • częste napady złości,
  • problemy ze snem i brak uczucia zmęczenia nieprzespanych nocach.

 Po tych okresach następuje depresja. Podczas, gdy wszystkie dzieci doświadczają zmian nastroju, zmiany spowodowane chorobą afektywną dwubiegunową są bardzo wyraźne. Są również zwykle bardziej ekstremalne niż typowa zmiana nastroju dziecka:

  • bezsenność lub nadmierna senność,
  • ciągłe uczucie smutku,
  • brak energii życiowej,
  • brak oznak zainteresowania czymkolwiek,
  • narzekanie na złe samopoczucie, częste bóle głowy lub brzucha,
  • doświadczanie poczucia bezwartościowości lub poczucia winy,
  • nadmierny apetyt lub brak apetytu,
  • myśli o śmierci i o samobójstwie.

   Niektóre problemy z zachowaniem, których możesz być świadkiem u swojego dziecka, mogą być wynikiem innego stanu niż choroba afektywna. U dzieci z chorobą afektywną dwubiegunową mogą wystąpić ADHD i inne zaburzenia zachowania. Dlatego po zauważeniu niepokojących sygnałów zamiast iść do psychologa warto umówić się najpierw do psychiatry, który jest w stanie stwierdzić nieprawidłowość, terapia z psychologiem jest w późniejszym toku leczenia jak najbardziej zalecana.

Zaburzenie u nastolatków

Zmiany hormonalne, a także zmiany środowiskowe, które towarzyszą dojrzewaniu, mogą sprawić, że nawet najlepiej i najnormalniej zachowujący się nastolatek może czasem wydawać się nieco zdenerwowany lub nadmiernie emocjonalny. Jednak, niektóre nastoletnie zmiany nastroju mogą być wynikiem poważniejszego stanu, takiego jak właśnie choroba dwubiegunowa. Rozpoznanie choroby dwubiegunowej najczęściej występuje u późnych nastolatków i wczesnych lat dorosłych.

W momentach epizodu maniakalnego najczęstszymi objawami są:

  • ciągłe uczucie szczęścia,
  • „odgrywanie roli” lub nieracjonalne zachowanie,
  • uczestniczenie w ryzykownych zachowaniach,
  • nadużywanie substancji psychoaktywnych,
  • myślenie o seksie w większym stopniu niż normalne,
  • nadmierna aktywność seksualna,
  • problemy ze snem (bezsenność), ale bez oznak zmęczenia,
  • problemy z koncentracją.

Natomiast objawami epizodu depresyjnego są:

  • nadmierna senność lub bezsenność,
  • nadmierny apetyt lub brak apetytu,
  • ciągłe uczucie smutku,
  • wycofywanie się z życia społecznego,
  • myślenie o śmierci i samobójstwie
  • zaburzenie tożsamości
  • brak ambicji i motywacji do życia

Leczenie

   Z racji tego, iż jest to choroba nieuleczalna celem leczenia jest wspomniana już wcześniej: remisja. Kuracja jest długotrwała, często konieczne jest przyjmowanie preparatów nawet do końca życia. Najskuteczniejsze jest leczenie stabilizatorami nastroju, czyli lekami normotymicznymi  (sole litu, walproiniany i karbamazepina), które działają przeciwdepresyjnie, przeciwmaniakalnie, a także profilaktycznie.

   W trudniejszych przypadkach stosuje się kombinacje dwóch lub nawet więcej leków (z rana by ustabilizować dobę dnia oraz w nocy, aby bez problemu móc zasnąć). Dobrze ustawione leczenie umożliwia pacjentowi prawie normalne życie. Dwubiegunowość zazwyczaj wymaga zastosowania leczenia kompleksowego, które oprócz farmakologii zawiera psychoterapię i psychoedukację.

   W ostrych epizodach, szczególnie z nasilonym pobudzeniem czy lękiem, często – w celu uzyskania szybszego uspokojenia pacjenta oraz redukcji zachowań agresywnych – dołącza się benzodiazepiny oraz klasyczne leki przeciwpsychotyczne.

Psychoterapia zależy od przebiegu i stopnia nasilenia poszczególnych epizodów choroby afektywnej dwubiegunowej, a także możliwości utrzymania jej systematyczności przez pacjenta. Najczęściej jest zalecana przy długotrwałych okresach remisji. W przypadku remisji niepełnej czy trwających epizodów choroby może być również prowadzona – wówczas głównie w formie wsparcia. Istotne są także różnorodne zajęcia terapeutyczne dla pacjentów nakierowane na rozwijanie możliwości i umiejętności kontroli własnych zachowań

Psychoedukacja odgrywa bardzo ważną rolę w przypadku choroby afektywnej dwubiegunowej. Polega na informowaniu, uczeniu, przekazywaniu wiedzy i doświadczenia lekarza psychiatry lub innego terapeuty pacjentowi. Może przebiegać w formie rozmowy prowadzonej w trakcie diagnozowania i później także leczenia i  wizyt ambulatoryjnych. Może odbywać się także dodatkowo w formie oddzielnych spotkań indywidualnych lub grupowych. Psychoedukacja może być skierowana do samych pacjentów, ale także może i powinna być proponowana rodzinom chorych. Bardzo ważnym celem psychoedukacji jest między innymi rozeznanie pacjenta w charakterystycznych dla niego objawach poprzedzających nawrót choroby i wiedza, jak w takim przypadku należy postępować.

Czasami hospitalizacja jest bezwzględnie konieczna. W przypadku, kiedy pacjent na skutek objawów chorobowych takie jak nasilone myśli, tendencje lub zachowania samobójcze, silne pobudzenie, agresja czynna zagrażają jemu życiu lub życiu i zdrowiu innych osób – w myśl ustawy o ochronie zdrowia psychicznego – może być przyjęty do szpitala psychiatrycznego i hospitalizowany bez swojej zgody niezależnie od pełnoletności.

Klucze samopomocy

  • Zdobywanie odpowiednią wiedzę – doinformuj się jak najwięcej o chorobie afektywnej dwubiegunowej. Im więcej wiesz, tym lepiej będzie sobie z nią radzić,
  • Uprawianie aktywności fizycznej – ćwiczenia mają bardzo korzystny wpływ na nastrój (o czym można przeczytać w jednym z moich poprzednich artykułów) i mogą zmniejszyć liczbę występujących epizodów choroby. 
  • Kontrolowanie stresu – unikaj stresujących sytuacji, utrzymuj zdrową równowagę między życiem zawodowym a prywatnym i wypróbuj techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, joga lub głębokie oddychanie,
  • Szukanie wsparcia – ważne jest, aby mieć ludzi, do których można zwrócić się o pomoc i wsparcie. Spróbuj dołączyć do grupy wsparcia lub porozmawiaj z zaufanym przyjacielem. Wyciąganie ręki nie jest oznaką słabości i nie oznacza, że ​​jesteś ciężarem dla innych. W rzeczywistości prawdziwym przyjaciołom sprawia radość to, że ufasz im na tyle, by się im zwierzyć, a to tylko wzmocni twoje relacje,
  • Pozostanie w bliskim kontakcie z przyjaciółmi i rodziną – nic nie jest tak uspokajające dla układu nerwowego, jak bezpośredni kontakt z troskliwymi, wspierającymi ludźmi, którzy mogą po prostu słuchać, jak mówisz o tym, czego doświadczasz, dlatego odcinanie się od najbliższych w dramatycznych momentach epizodów tylko pogorszy jego skutki
  • Podejmowanie zdrowych wyborów – zdrowe nawyki dotyczące snu i odżywiania mogą pomóc ustabilizować nastrój. Szczególnie ważne jest przestrzeganie przyjemnej rutyny dnia,
  • Monitorowanie swoich nastrojów – śledź swoje objawy i uważaj na oznaki, świadczące o tym, że Twój nastrój wymyka się spod kontroli. Bardzo pomocną formą autoterapii jest prowadzenie dziennika lub pamiętnika, dzięki temu możemy codziennie wylać emocje oraz na piśmie mieć dokładną datę i wydarzenie, które się wydarzyło co skutkuje pozytywnie na monitorowanie poziomu energii, apetytu, wzorców snu, popędów seksualnych, wspomaga ćwiczenie pamięci i koncentracji oraz najważniejsze- utwierdza w poczuciu własnej wartości
  • Kreatywne wylewanie emoji – wiele osób borykających się z tym zaburzeniem jest utalentowanymi artystycznie, dlatego warto swoje myśli i emocje przelewać w sposób zmyślny, błyskotliwy, wynalazczy 

Podsumowanie

   Choroba psychiczna to nie jest powód do wstydu. Ludzie często nie rozumieją swoich postępowań, szukają odpowiedzi. Jeżeli jedną z nich jest właśnie leczenie się droga życia zmienia się automatycznie. Dużo zależy od samego podejścia chorego, jak bardzo zależy mu na stabilizacji i powstrzymywaniu się w negatywnych działaniach, pielęgnowaniu dobrych nawyków. Artyści z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym na przestrzeni wieków uzyskali szerze fanów, jednak nie mówi się na co dzień o tym kto na co chorował, tylko co stworzył i pozostawił po sobie dla potomnych. 

   Tak naprawdę pojęcie “normalność” jest subiektywne dla każdego człowieka. Dla człowieka chorego to normalne, że jest jaki jest, nienormalni mogą być dla niego ludzie, którzy się nie leczą i vice versa. Należy z dystansem patrzeć na każdego człowieka i na jego poczynania, ponieważ zawsze może kryć się za tym drugie dno, do którego on sam jeszcze nie doszedł. Warto zrozumieć i pomagać sobie wzajemnie, w społeczeństwie powinno być to najważniejsze, żeby każdy mógł czuć się równie bezpiecznie i wyjątkowo z samym sobą co inni.

Linki i źródła:

https://www.medonet.pl/psyche/zaburzenia-psychiczne,choroba-afektywna-dwubiegunowa–chad—-objawy,artykul,1629715.html
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/69890,choroba-afektywna-dwubiegunowa

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *