Kim jesteśmy i dla kogo?

Role społeczne 

   Każdy z nas jest aktorem społecznym we współczesnym społeczeństwie i odgrywa kilka ról społecznych. W niektórych sytuacjach role te mogą wchodzić ze sobą w różne konflikty.     Rola społeczna to zbiór oczekiwań wobec człowieka związanym z posiadaniem określonego statusu społecznego. Jest to między innymi zespół praw i obowiązków wynikających z zajmowania konkretnej pozycji społecznej. Każda z ról posiada swoje nakazy, zakazy i wyznacza margines swobody. Role, podobnie jak statusy społeczne, mogą mieć charakter przypisany i osiągany. Od dziecka staramy się odgrywać rolę idealnego potomstwa dla naszych rodziców, wiernego przyjaciela dla znajomych, dobrej siostry dla naszego rodzeństwa. W Polsce każdy do osiemnastego roku życia ma obowiązek pełnić rolę ucznia, później po ukończeniu edukacji mamy wypełniać rolę dotyczącą naszej kariery. Nasza rola zdaje się wchodzić w konflikt z osobowością. Może być traktowana jako tymczasowa osobowość lub wyobrażenie jednostki o sobie na użytek określonego kontekstu społecznego.

Rodzaje ról społecznych

  • rola osiągnięta – rola pełniona w wyniku podjętych wyborów i decyzji; są to oczekiwania dotyczące zachowań jednostki zdeterminowane tym, co w świadomy sposób robi bądź zrobiła (np. studiowanie na uczelni wyższej),
  • rola przypisana – rola pełniona przez jednostkę w wyniku posiadania przez nią (niezależnie od woli) cech i właściwości takich jak wiek, płeć czy rasa; źródłem ról przypisanych jest kultura,
  • rola innowacyjna – rola, której przypisane są cechy innowacyjności i kreatywności, które powinien prezentować wykonawca roli, bez względu na cechy indywidualne np. artysta, uczony, wynalazca, dyktator mody, mędrzec itp.; niedopełnianie obowiązku innowacyjności może skutkować pozbawieniem jednostki prawa do pełnienia tego rodzaju roli.

Etykietki

  Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że nie wszyscy są w stanie być tą samą osobą dla każdego kto nadarzy się na jego drodze. Ludzie są skłonni nadawać innym etykietki, żeby móc lepiej ich selekcjonować i wydać o nim konkretną opinię nie zważając na jego osobowość, tylko na sposób odgrywania jego roli w społeczeństwie.

   Przykładowo dla naszego pracodawcy możemy być wydajnym i starannym pracownikiem biorąc na siebie duży nakład obowiązków, jednak dla obcych możemy wydawać się leniwymi dlatego, że z przepracowania nie mamy już siły na wykonywanie codziennych starannych porządków czy nawet sięgania po rozwijanie swoich pasji. Dla przechodnia atrakcyjna kobieta może być głupią blondynką, bo jest zadbana i wyróżnia się swoim wyglądem, natomiast dla bliskich jest ona świetną matką, wierną żoną i pilną w swoich obowiązkach businesswoman. Dla nauczyciela nieambitne, zagubione dziecko wymyśla sobie problemy, jest leniwe i woli się bawić niż uczyć, kiedy tak naprawdę problem może być zakorzeniony o wiele głębiej niż dla oka jest widoczne i źródeł takiego zachowania istnieje wiele, a zamiast stosować indywidualne podejście do każdego jako dzieci jesteśmy wrzucani do jednego wora z całą resztą klasy i jesteśmy stale porównywani wynikami w nauce z innymi, zamiast być między sobą zintegrowani. Dla ucznia surowy nauczyciel jest wielką traumą, wrogiem i stresem, kiedy w rzeczywistości wielu z nich przyjmuje taki właśnie obraz własnej roli, w życiu pozaszkolnym jest kompletnie innym człowiekiem z własnymi problemami. 

   Tych przykładów można tylko namnażać i za każdym razem będzie to miało ten sam efekt. Dlatego należy pamiętać, że istnieje więcej niż tylko jedna strona medalu. Pamiętajmy o tym zanim przykleimy komuś łatke ze stereotypowym wyzwiskiem tylko dlatego, że wiemy jak pracuje, usłyszymy jakąś plotkę, lub gdy zachowa się nieodpowiednio zgodnie z naszą własną moralnością. Najpierw warto ocenić samego siebie i spojrzeć na kogoś z empatią zanim potraktujemy kogoś tak, jak nie chcielibyśmy zostać potraktowani. 

Cechy roli społecznej

  • niezależność od osoby, która ją pełni, gdyż istnieje ona i jest określona już wcześniej; dla osoby wchodzącej w nową rolę jest ona zewnętrzna, zastana,
  • wyznaczanie określonych zachowań przypisanych do danej roli; rola wywiera ograniczający lub przymuszający wpływ na osobę ją pełniącą,
  • wymóg przygotowania się lub nauki do pełnienia danej roli (choć nie dotyczy to wszystkich ról),
  • konieczność koordynacji działań z innymi osobami pełniącymi inne role, co wynika z funkcjonowania człowieka w różnego rodzaju grupach, organizacjach, instytucjach itp.
  • możliwość pełnienia wielu ról przez jedną osobę, zarówno w ciągu całego życia, jak i w danej chwili,
  • klarowność czyli świadomość jednostki dotycząca konkretnych zachowań wynikających z pełnienia danej roli.

Więzi społeczne

   Pierwsze więzi, których się uczymy łączą nas z członkami rodziny. Mają one charakter przede wszystkim emocjonalny i dotyczą wzajemnego zaspokajania potrzeb w gronie najbliższych. Dzięki więziom w rodzinie powinniśmy nauczyć się empatii i odpowiedzialności, które są fundamentem większości ról społecznych. Więzi koleżeńskie sprawiają, że współpraca czy życzliwość mają okazać się naturalnym elementem odgrywania roli kolegi/koleżanki. Jeśli podzielamy z naszymi nauczycielami pasje czy zainteresowania, to rola ucznia okazuje się fantastyczną przygodą. Można powiedzieć, że więzi stanowią serce ról społecznych, które dzięki naszym związkom z innymi ludźmi stają się naszą formą doświadczania świata wokół nas, nie zaś tylko narzuconymi odgórnie obowiązkami.

Społeczeństwo

Role grupowe

   Niestety tych łatek w częstych przypadkach nie nadajemy sobie sami, tylko społeczeństwo w jakiejś grupie społecznej (np. szkoła, praca) i ciężko jest potem je zneutralizować lub pozbyć się ich kompletnie. Przedstawiam kilka scharakteryzowanych ról grupowych:

  • lider dominacji– próbuje przejąć przywództwo zadaniowe, nadaje ramy formalne interakcjom, przywódca ma dominujący wpływ na decyzje grupy lub podejmuje je samodzielnie;
  • szara eminencja– osoba stojąca w cieniu przywódcy, najczęściej ciesząca się jego pełnym zaufaniem i sprawująca rzeczywistą władzę;
  • lider sympatii – dostarcza oparcia, zrozumienia, ciepła, wczuwa się w nastroje większości, ma tendencje opiekuńcze;
  • błazen grupowy– osoba, której zachowanie sprzyja rozładowaniu napięcia przez humor mimo, że sama źle toleruje to napięcie, próbuje wzbudzić zainteresowanie i popularność zachowując się w sposób niepoważny;
  • kozioł ofiarny– źle toleruje lęk, grupa rozładowuje agresję na tej osobie, przejawia brak wrażliwości na nastrój grupy jest osobą nielubianą, którą obwinia się o wszystkie niepowodzenia spadające na grupę;
  • outsider – osoby, które budzą niepokój, pozostaje na uboczu; początkowo grupa poświęca mu czas, jeśli to nie skutkuje jest izolowany, odrzucany przez grupę;
  • dobry uczeń – pragnie podporządkować zaleceniom i oczekiwaniom, stara się być uległy, by zasłużyć na akceptację, uniknąć odtrącenia;
  • ekspert– osoba, która ma wiedzę w określonej dziedzinie i której zadaniem jest doradzanie przywódcy lub grupie w procesie podejmowania decyzji 

Problemy związane z funkcjonowaniem w rolach:

  • ambiwalencja roli– wewnętrzne uczucie niepokoju i dyskomfortu związane z przyjmowaniem nowej roli; ambiwalencja jest często powodem rezygnacji z pełnienia danej roli,
  • przeciążenie rolą– zjawisko to występuje, gdy dana osoba nie jest w stanie wypełniać wszystkich obowiązków związanych z pełnionymi rolami, 
  • konflikt wewnętrzny w obrębie jednej roli– występuje wówczas, gdy istnieje rozbieżność pomiędzy wyobrażeniem jednostki a oczekiwaniami społecznymi dotyczącymi pełnienia danej roli,
  • konflikt zewnętrzny między różnymi rolami – występuje wtedy, gdy zachowania związane z pełnieniem dwóch lub więcej ról przez jedną osobę wzajemnie się wykluczają; konflikt ten rozgrywa się w świadomości jednostki, która musi pogodzić i dopasować do siebie wykonywanie sprzecznych ról,
  • konflikt ról o charakterze interpersonalnym – pojawia się w sytuacji, gdy jednostki należące do grupy, organizacji, instytucji itp. nie mogą uzgodnić między sobą, kto powinien pełnić jakie role; jest to konflikt występujący między osobami, a nie rolami,
  • konflikt ról o charakterze etycznym – pojawia się wówczas, gdy jednostka jest zmuszona do wyboru wartości wynikającej z pełnienia danej roli, ale kłócącej się z jej poczuciem moralności i etyki.

Podsumowanie

Przez całe nasze ludzkie życie odgrywamy różnorakie role społeczne. Wynikają one między innymi z naszego wieku, płci, sytuacji życiowej czy dokonywanych wyborów i predyspozycji. Przygotowanie do odgrywania większości ról społecznych zaczyna się już w dzieciństwie. Abyśmy mogli z sukcesem odgrywać różne role społeczne, powinniśmy być do nich przygotowani i przekonani o ich wartości i znaczeniu. Niestety nie zawsze jest to możliwe. Dlatego jako początkujący rodzice warto nauczyć swoje dziecko o jego wartości tak żeby jego prawdziwe “ja” pokrywało się również z jego rolami w społeczeństwie, tak żeby nie czuło się źle wykonując je. Pamiętajmy, że niejednokrotnie spotkamy się z tym, iż musimy sprostać kilku zadaniom jednocześnie. Musimy ze sobą pogodzić odgrywanie kilku ról społecznych jednocześnie, dokonywać ważnych wyborów i niezwłocznie rozwiązywać wiele konfliktów. Dzięki temu mimo wszystko w naszym życiu nie ma ciągłej monotonni i na błędach człowiek uczy się przecież najlepiej. Warto abyśmy nie zatracili własnej osobowości na rzecz odgrywanej roli w społeczeństwie. 

Linki i źródła:

https://epodreczniki.pl/a/role-spoleczne-i-role-grupowe-relacje-miedzy-grupami-spolecznymi/Dlvj2Nxd7
https://pl.wikipedia.org/wiki/Rola_społecz
https://mfiles.pl/pl/index.php/Rola_społec

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *