Borderline czyli znane i nieznane

Czym jest borderline?

Osobowość borderline ( z angielskiego borderline personality disorder, BPD) jest określana też jako osobowość z pogranicza. O zaburzeniu osobowości mówimy, gdy stwierdzimy takie cechy przypadłości, które nie są podatne na zmianę i utrudniają normalne funkcjonowanie i przystosowanie się do rzeczywistości.

Termin borderline wprowadził Robert Knight w połowie XX wieku na określenie takich osób, których zaburzenia psychiczne mieściły się pomiędzy zaburzeniami psychotycznymi (schizofrenicznymi) a zaburzeniami neurotycznymi (nerwicami). 

Charakteryzuje się ono wahaniami nastroju, napadami intensywnego gniewu, niestabilnym obrazem siebie, niestabilnymi i naznaczonymi silnymi emocjami związkami interpersonalnymi, silnym lękiem przed odrzuceniem i gorączkowymi wysiłkami mającymi na celu uniknięcie odrzucenia, działaniami autoagresywnymi oraz chronicznym uczuciem pustki. Takie objawy prowadzą zazwyczaj do depersonalizacji oraz znacznego pogorszenia funkcjonowania w społeczeństwie (trudność w nawiązywaniu i utrzymywaniu kontaktów międzyludzkich), życiu zawodowym (kłopoty pracy i nadmierny stres spowodowany nadmiarem obowiązków) , a także rodzinnym (złe samopoczucie odbija się na członkach rodziny każdego dnia). 

Takie osoby zazwyczaj nie widzą w sobie żadnego problemu, uporczywie dążą do zmiany otoczenia myśląc, że ich sytuację poprawi ograniczenie wpływu czynników zewnętrznych, które powodują negatywne doświadczenia dla nich samych i ludzi go otaczających. Twierdzą, iż ich emocje są najważniejsze i reagując na nie impulsywnie, agresywnie nie zauważają od razu swojego błędu. Uważa się, że osobowość graniczna występuje u około 3% populacji, prawie 3 razy częściej wśród kobiet. Rozpoznanie tego zaburzenia stawia się na podstawie kryteriów diagnostycznych ICD-10 – mówi się wówczas o osobowości chwiejnej emocjonalnie i wyróżnia się jej dwa podtypy (typ impulsywny i graniczny) lub kryteriów DSM-IV – klasyfikacja ta określa osobowość borderline jako pograniczne zaburzenia osobowości. Wśród kobiet zdecydowanie częściej występują zaburzenia odżywiania, u mężczyzn natomiast nadużywanie różnych substancji psychoaktywnych.

Aktualne badania epidemiologiczne wśród mieszkańców USA wykazały, że częstość występowania osobowości borderline mierzy się na przestrzeni życia na poziomie 5,9%, a dodatkowo nie ma większej różnicy w liczbie zachorowań kobiet i mężczyzn. U obu płci w podobnym stopniu występują lęki oraz zaburzenia nastroju (wybuchowy gniew przeważa w częstszej diagnozie u kobiet gdyż według społeczeństwa jest to niepokojący wzór zachowania, a u mężczyzn można typować to jako “typową samczą agresję”)

Kiedy można podejrzewać borderline?

  1. Zaburzenia tożsamości– utrwalony i wyraźnie zaburzony, zniekształcony lub niestabilny obraz własnej osoby lub poczucia własnej wartości. Stale zmieniająca się samoocena (jednego dnia jesteś pewny siebie i niepokonany wśród ludzi, zaś innego czujesz się odrzucony przez wszystkich i masz wrażenie, że nienawiść bije w twoją stronę od każdego człowieka) i brak poczucia własnej tożsamości (uważasz, że jesteś niewystarczający, aby chwile później żądać od innych więcej niż są w stanie zapewnić). Niejednoznaczne, niespójne, sprzeczne, enigmatyczne bądź jednowymiarowe opisy własnej osoby, przejmowanie cudzych tożsamości i opisywanie siebie w cudzych kategoriach, zmieniający się styl ubioru i ogólna prezencja czyli inaczej zawyżoną lub zaniżoną samoocenę.
  2. Autodestrukcja– okaleczanie się i robienie sobie krzywdy zarówno psychicznej jak i fizycznej, skłonność do natręctw (zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych), zaburzenia odżywiania (bulimia, anoreksja, napadowe objadanie się), zachowania niebezpieczne czy ryzykowne, które mogą zagrażać zdrowiu lub życiu (np. szybka jazda samochodem, zażywanie narkotyków, hazard czy przygodny seks), groźby popełnienia samobójstwa lub próby samobójcze, nieracjonalne zakupy. Brak realnej oceny sytuacji i konsekwencji działań. 
  3. Huśtawka emocjonalna– przelotne myśli paranoiczne lub poważne objawy rozpadu osobowości, nadmierna reaktywność nastroju, podejmowanie rozpaczliwych wysiłków w celu zapobieżenia porzuceniu realnemu lub wyimaginowanemu, impulsywność i silnie okazanie gniewu, wysoki poziom afektu i niski poziom osiągnięć mimo zdolności. Stany emocjonalne w ciągu dnia zmieniają się cały czas, dowolna najmniejsza rzecz, które nie idzie po ich myśli zmienia się w powód do złości i kłótni, żeby zaraz chwilę później za to przepraszać. Chroniczne poczucie pustki i wieczny niepokój niemające ujścia w żadnej wykonywanej czynności- chce i nie chce żyć jednocześnie.
  4. Wysoki poziom socjalizacji– tworzenie intensywnych i niestabilnych związków z innymi ludźmi. Typowe dla osobowości borderline jest niezwykle silne pragnienie bardzo bliskiej, wyłącznej relacji z drugą osobą. Towarzyszy im przy tym silny strach przed samotnością i odrzuceniem, intensywne związki uczuciowe, są pełne skrajnych emocji, zarówno tych pozytywnych (idealizacja), jak i negatywnych (dewaluacja). Lęk przed porzuceniem przez drugą osobę sprawia, że to właśnie osoby z borderline często jako pierwsze kończą związki; łatwo przechodzą od jednego skrajnego stanu emocjonalnego do drugiego (nawet wielokrotnie w ciągu tego samego dnia), szczególnie niebezpieczne bywają silne napady złości, które prowadzić mogą do wspomnianych zachowań autodestrukcyjnych. Osoba zdrowa może pomyśleć, że dopuszczają się one manipulacji, graniu na emocjach podstępów jednak osoby chore zachowują się tak byle nie zostać same ze sobą z własnymi myślami, zmniejszając tym własny lęk cierpieniem innej osoby. 

Przyczyny osobowości borderline

Zgodnie z tym modelem zaburzenie z pogranicza odzwierciedla strukturę obronną, którą dziecko tworzy po to, aby radzić sobie z konfliktem powodowanym przez jego agresję. Prymitywne mechanizmy obronne chronią reprezentacje „dobrego” ja i obiektu przed zniszczeniem ich przez te agresywne skłonności. Konflikt zostaje powstrzymany, ale ego ulega osłabieniu. Lęk przed porzuceniem, negatywizm oraz niestabilność emocjonalna może być też skutkiem błędów wychowawczych lub zaburzeń osobowości jednego czy obojga rodziców lub opiekunów, nieokazywanie uczuć, nadmierny krytycyzm czy niewłaściwa komunikacja z dzieckiem. Nieprawidłowości natury biologicznej takie jak lęk, brak stabilności i chwiejność emocjonalna również wskazują na wpływ że w rozwoju zaburzenia. Plasuję się również z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym. Wytwarza się u takich osób postawa nadmiernej czujności wobec otoczenia, które postrzegane jest jako wrogie i prześladowcze. Coraz więcej danych wskazuje na to, że te urazowe doświadczenia znajdują swoje odbicie w budowie i funkcjonowaniu mózgu osób, które ich doznały. Dlatego lęk takich osób oraz ich bliskich, dotyczący nieodwracalności zmian, znajduje swoje uzasadnienie. Niezwykle ważne jest więc podjęcie swoistej psychoterapii w połączeniu z kompleksowym leczeniem. Warto tutaj zaznaczyć, że istnieją już doniesienia o zmianach na poziomie neurotransmisji w mózgu w przypadku długotrwałych oddziaływań psychologicznych (podobnie jak dzieje się to w przypadku leczenia farmakologicznego). 

Jak postępować z osobą chorą na borderline?

Empatia gra główną rolę w relacjach międzyludzkich, w rozmowach należy być szczerym , konsekwentnym, unikać konfliktów i uważnie słuchać. W momentach napadów pamiętać, że nie chcą nam sprawić przykrości, po prostu czują wewnętrzny ból i cierpienie i jest to efektem zaburzenia. Nie można ich jednak zmuszać do leczenia, jednak przekonywanie do terapii może przynieść owocne skutki gdyż tylko specjalistyczna terapia pozwoli na stworzenie i utrzymanie stabilnego i satysfakcjonującego związku. Ważne jest, żeby pamiętać, że każdy z nas jest po prostu człowiekiem i mamy prawo do reagowania na sytuację w taki sposób na jaki się czujemy, jeszcze ważniejszym jest to, aby nad tym pracować i nie dopuszczać do skrajnych impulsywnych reakcji. 

Leczenie zaburzenia osobowości borderline

  • Psychoterapia– stały nadzór psychologiczny przy pomocy farmakologii. Najczęściej stosuje się selektywne “stabilizatory nastroju”, leki przeciwdepresyjne lub małe dawki leków psychotycznych.  W skrajnych przypadkach (np. próby samobójcze) poddaje się osobę hospitalizacji. 
  • Terapia dialektyczno-behawioralna– skupia się na wymianie i negocjacjach pomiędzy terapeutą a chorym, pomiędzy racjonalnością i emocjami oraz pomiędzy akceptacją i zmianą. Cele terapeutyczne są uzgodnione, z priorytetem dla kwestii autoagresji. Nauczanie nowych umiejętności takich jak uświadomienie własnych myśli i działań bez oceniania ich, efektywność interpersonalna (np. asertywność i umiejętności społeczne), dostosowane radzenie sobie z cierpieniem i kryzysami oraz zdolność do rozpoznawania i sterowania reakcjami emocjonalnymi są kluczowymi elementami.
  • Terapia oparta na mentalizacji– Umożliwia nam ona rozumienie zachowań społecznych oraz tworzenie i podtrzymywanie więzi międzyludzkich. Pozwala na rozumienie zachowań społecznych oraz tworzenie wartościowych i stabilnych relacji interpersonalnych. Dzięki mentalizacji można sobie uświadomić, że za każdym czynem, słowem czy zachowanie stoi jakiś stan emocjonalny i pacjenci poddani tej terapii uczą się rozpoznawać różne stany. Jest to umiejętność, której pacjenci z borderline często nie posiadają w swoim repertuarze zachowań.
  • Terapia schematów– Celuje bezpośrednio w głębsze aspekty emocji, osobowości, a także schematy. W tej terapii celem są głębsze aspekty emocji czy osobowości, ale także schematy. W trakcie terapii pacjent skupia się na swoim życiu codziennym oraz na traumatycznych przeżyciach z dzieciństwa.
  • Terapia skoncentrowana na przeniesieniu– Celem terapii jest pomoc pacjentowi w poszerzeniu świadomości i zintegrowaniu wszystkich aspektów świata wewnętrznego (zamiast obronnego oddzielania wstydliwych, bolesnych czy nie akceptowanych myśli, uczuć i motywacji) po to by mógł on odbierać siebie i innych w spójny, zrównoważony sposób. 
  • Terapia oparta na akceptacji i zaangażowaniu- jej podstawowym elementem pracy jest kształcenie elastyczności psychicznej – zdolności do nawiązania i utrzymania pełnego kontaktu z chwilą obecną (mindfulness), niezależnie od tego, jakie myśli, emocje lub stany ciała wydarzałyby się w danym momencie (akceptacja), aby móc podejmować działania zgodne z własnym systemem wartości (zaangażowane działanie).
  • Terapia poznawczo-behawioralna zorientowana na traumę- powstała specjalnie dla osób, które chcą poradzić sobie z objawami traumy. Często bowiem trauma jest właśnie tym, co leży u podłoża zaburzenia borderline TF-CBT pomaga sobie z tym poradzić. Kluczowym elementem tej terapii jest modyfikacja patologicznych schematów myślenia i skojarzeń.
  • Trening oswajania stresu- pacjenci uczą się kontrolowania oddechu, zatrzymywania myśli, prowadzenia ukierunkowanego dialogu wewnętrznego i relaksacji mięśni na bazie instrukcji. Metody te są często stosowane w celu umożliwienia uzyskania kontroli nad odczuwanym stresem. 
  • Terapia odwrażliwiania za pomocą ruchów gałek ocznych- służy jako narzędzie pomocnicze w walce z traumą. Zakłada, że głęboko stresujące wydarzenia lub traumatyczne sytuacje destabilizują równowagę psychiczną i tworzą w mózgu tzw. “wyspę traumatyczna”, która nie pozwala na zdrowe przetwarzanie docierających do nas informacji. 
  • Grupowy program leczenia STEPPS w systemie przetwarzania informacji- Jest to poznawczo-behawioralny trening umiejętności przygotowany dla specjalnie pacjentów z osobowością borderline . U podłoża tego leczenia leży założenie, że osoby z zaburzeniami borderline mają defekt w zakresie regulacji natężenia emocji. Składa się z fazy 1- 20 tygodniowy trening podstawowych umiejętności i fazy 2- roczny zaawansowany program STAIRWAYS ze spotkaniami dwa razy w miesiącu.

Stosuje się również mniej znane sposoby leczenia takie jak: modele oparte na pojęciu konfliktu, psychoterapia podtrzymująca, psychoterapia ekspresyjna, psychoanaliza, terapia psychodynamiczna. W psychoterapii pacjent może być niezwykle wrażliwy na odrzucenie czy opuszczenie i reagować negatywnie. 

Najważniejsze jest wsparcie osoby chorej i dodanie jej pozytywnej motywacji do działania. Nie wstydźmy się chorób psychicznych. To od nas zależy jak będziemy reagować na bodźce zewnętrzne. Jeśli wspomniane kryteria przypominają ciebie lub osobę z twojego otoczenia warto pomyśleć o udaniu się do psychiatry w celu stwierdzenia zaburzenia i jak najszybszego podjęcia się terapii. 

Linki i źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Osobowość_chwiejna_emocjonalnie_typu_borderline

https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-i-zaburzenia-psychiczne,osobowosc-borderline—charakterystyka–przyczyny–leczenie,artykul,32951168.html
https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/zaburzenia_osobowosci/74280,osobowosc-borderline-informacje-ogolne
https://www.doz.pl/czytelnia/a15184-Borderline__czym_charakteryzuje_sie_osobowosc_borderline_Jak_leczy_s
https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/borderline-zaburzenia-osobowosci-bpd,6478,n,192

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *